Zaandijk Bouwt! oude OBS De Zoeker
Door: Albert Groothuizen
In voorgaande versies van Zaandijk Bouwt! is volop aandacht besteed aan basisschool De Werf. Beschreven is wat de visie was achter zowel het oorspronkelijke gebouw uit 1959 als achter de nieuwbouw van 2017.
Natuurlijk kan dan een verhaal over de architectuur van de basisschool ‘over het spoor’ niet uitblijven. Dit keer aandacht voor de oorsprong van het schoolgebouw van OBS De Zoeker, over de periode vanaf de bouw in 1970 tot de grote verbouwing in 2014.
Vanaf de jaren ‘60 groeide Rooswijk met veel eengezinswoningen en met de flats aan de Jan Steijnstraat en het Triangel- en Paukenhof. Op de website van Zaandijk Leeft! is dit mooi weergegeven in de ‘Animatie Ontstaansgeschiedenis’, met in het lichtblauw de groei in de jaren ’60-’80.
Jonge gezinnen vestigden zich in de nieuwe Muziekbuurt. Voor scholen moesten zij echter naar Oud Zaandijk en De Gortershoek en De Werf waren alleen te bereiken via de spoorwegovergang Guisweg. Hierdoor groeide de noodzaak voor een lagere school aan de westzijde van het spoor. Bovendien waren er grootse plannen voor het bebouwen van het Guisveld, zoals beschreven in de versie van Bouwt! ‘Wel, of niet toch…’ (april 2023). Genoeg reden dus om een lagere school in Rooswijk te realiseren.
Eind jaren ’60 gunde de toenmalige gemeente Zaandijk de Zaanse architect Jaap Schipper de ontwerp-opdracht. Schipper is bij velen vooral bekend als de initiatiefnemer van de Zaanse Schans. Begin 1970 werd de bouwvergunning voor een school voor ‘gewoon lager onderwijs’ ten noorden van de Sluissloot aangevraagd door Frans Bijl, bouwkundig technisch ambtenaar bij de gemeentewerken van Zaandijk. De vergunning werd nog datzelfde jaar toegekend en de bouw kon van start. De aannemer was al bekend: Smits’ Bouwbedrijf uit Beverwijk (het huidige SBB). De aanneemsom bedroeg 540.000 gulden (€ 250.000).
In het gemeentearchief zijn de tekeningen van de bouwaanvraag met het definitieve ontwerp helaas niet terug te vinden, alleen het schetsontwerp en de technische tekeningen. Bijzonder aan het schetsontwerp is de positie van de school aan de huidige John Lennonstraat. De school is aan de straat gepositioneerd, dus niet aan het water. De ruimte tussen de school en de Sluissloot was vrij gehouden voor de ‘mogelijkheid tot plaatsing van een tweede school’. Op de hoek van het kavel, nabij de huidige rotonde, was een plek gereserveerd voor een ‘later te bouwen gymzaal’. De wijziging naar het water toe en de plek van de gymzaal, is dus in een later stadium bepaald.
In augustus 1971 opende wethouder R. Bakker de nieuwe school. B&W van Zaandijk gaf de school de naam ‘De Zoeker’, naar de molen die tot 1968 ongeveer op dezelfde plek stond en daarna als complete molen spectaculair naar de Zaanse Schans werd verhuisd. Gelijktijdig werd aan de andere kant van de Sluissloot en de Zoekerbrug aan het Tamboerijnhof het gebouw van kleuterschool ‘De Paddenstoel’ opgeleverd. De naam was ontleend aan de snelle bouwtijd, vergelijkbaar met de korte tijd waarin een paddenstoel uit de grond groeit.
Op de volgende foto staat De Zoeker bij de oplevering aan de noordrand van Rooswijk met de ‘speelse’ hoekafscheiding.
Het ontwerp van het gebouw weerspiegelde de moderne stijl van de jaren ’60-‘70, gericht op functionele open ruimten en een leeromgeving die de ontwikkeling van kinderen stimuleert, met veel aandacht voor lichtinval. Natuurlijk passend binnen de normen en budgetten van het Ministerie van Onderwijs.
De school was ontworpen met aanpasbare klaslokalen om in te spelen op de verschillende leerbehoeften van kinderen. De plattegrond kenmerkt zich door een centrale hal (schoolzaal), met lokalen eromheen.
In het eerste jaar bestond de school uit 94 leerlingen, verdeeld over 4 klassen in 6 lokalen en was het pionieren om een compleet nieuwe school op te zetten. Reden ook om personeel aan te trekken met ervaring en ideeën om te kunnen improviseren.
Leerkrachten van het eerste uur Guda Kok en Tineke Horrevorts-Smienk hadden met zijn tweeën gezamenlijk één baan, een zogenoemde duobaan. Wanneer Guda dinsdags naar huis ging, nam Tineke vanaf woensdag het werk van haar voor de rest van de week over. De kinderen uit de klas hadden dus twee juffen, een noviteit in die jaren, dat zelfs de landelijke pers haalde.
Op de foto het ‘pioniersteam’ van De Zoeker. Van boven naar beneden en vlnr: Riemke vd Gast, Wolter vd Meij, Guda Kok, Klaas vd Kommer, Tineke Horrevorts-Smienk en Piet vd Sleen.
In de loop van de jaren ‘80 daalde het leerlingaantal, omdat geen nieuwe woningen werden gebouwd die jonge gezinnen aantrok. Desondanks kwamen er nieuwe lokalen bij. In 1985 werden namelijk landelijk de kleuterscholen en lagere scholen samengevoegd tot ‘de basisschool’. Kleuterschool De Paddestoel werd opgeheven en De Zoeker werd uitgebreid met vier extra lokalen. Naast de kleuterlokalen kwam er ook een groot speellokaal bij.
Vanaf halverwege de jaren ’90 steeg het aantal leerlingen weer door de bouw van Rooswijk Noord. In 2004 werd het hoogtepunt bereikt met 750 leerlingen.
De groei van het leerlingenaantal werd, hoewel te voorspellen was, niet gelijk opgevangen met nieuwe lokalen. Om daarvoor aandacht te vragen werd in 2001 een ludieke actie gevoerd: In optocht gingen kinderen naar het Zaanstedelijk gemeentehuis op de Bannehof om daar een les te krijgen. Deze actie haalde zelfs het Jeugdjournaal. Mede daardoor werden noodlokalen gebouwd, op het speelplein langs de Sluissloot en later op het eigen terrein tegenover de ingang.
In 2007 kwam permanente nieuwbouw, aan de andere kant van het voetpad naar de Zoekerbrug. In de gevel is nu nog te zien dat dit gebouw ‘De Zoeker’ als oorsprong heeft. Niet herkenbaar? Klik op de foto op >.
De geschiedenis van het dalende aantal leerlingen herhaalde zich in de jaren ’10 van deze eeuw. De noodlokalen aan de Sluissloot en bij de hoofdingang verdwenen weer. De nieuwbouw aan de andere kant van het pad werd overgedragen aan de buren: basisschool Het Schatrijk en Kinderopvang Tinteltuin.
Ondertussen was de school wel al ruim 40 jaar oud en verouderd. De vraag diende zich aan wat te doen met het gebouw, waar al veel aan ver- en aangebouwd was. Over het antwoord op die vraag gaat de volgende Zaandijk Bouwt!
Met dank aan juf Tineke voor het verhaal over lesgeven in een nieuwe school en Hans Staller voor zijn oogst via de AI ‘Genie’.
Bronnen:
– Het boek ‘Skooltaid’, een uitgave van Historische Verening Koog-Zaandijk (2014)
– Archief Zaanstad: tekeningen en foto’s